نگاه کلان به کشاورزی ، منابع طبیعی ، آب و محیط زیست (اهمیت ، وضعیت ، چالش ها و راهکارها)

تاریخ انتشار : ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ | نظرات : بدون نظر

بخش کشاورزی به عنوان مسئول تامین امنیت غذایی کشور یکی از ارکان اصلی و اساسی تامین استقلال ملی و اقتصادی کشور محسوب  می گردد این بخش  با تولید ۱۲ درصد ناخالص داخلی، ۲۰ درصد اشتغال ، ۸۰ درصد نیاز غذایی ، ۹۰ درصد نیاز مواد اولیه صنایع غذایی کشاورزی و۲۵ درصد ارزش صادرات غیرنفتی ، مسئولیت مدیریت بر منابع آب ، خاک و تولید در ۹۰ درصد مساحت کشور (۸۳ درصد منابع طبیعی و مابقی اراضی کشاورزی ) و بهره وری ۶۵ تا ۷۰ درصد منابع آب کشور را بعهده دارد. لیکن علیرغم همه ظرفیت ها و اهمیت ، تنها ۵ درصد سرمایه گذاری کشور به این بخش اختصاص دارد. علاوه بر ضعف سرمایه گذاری وز یرساخت ها، پایین بودن بهره وری منابع آب ، انرژی ، نیروی کار و پایین بودن سطح دانش و تکنولوژی تولید، کمبود آب و اقتصاد تولید( بازار) اساسی ترین نیازها و چالش های بخش کشاورزی است . چنانچه تحقق  اهداف اقتصاد مقاومتی در بخش کشاورزی را بعنوان اصلی ترین واضطراری ترین اقدام در اولویت اجرایی و عملیاتی قرار دهیم،افزایش ضریب خود اتکایی محصولات اساسی ، تجهیز و نوسازی اراضی و ارتقاء بهره وری مصرف آب ، اصلاح الگوی کشت و توسعه کشت های گلخانه ای ، توسعه کشت های فراسرزمینی ، توسعه فراوریو تبدیل ، کاهش ضایعات ، خود اتکایی در تولید نهاده ها بویژه نهاده های دانش بنیان ، ارتقاء دانش و تکنولوژی در واحدها ی تولید ، ساماندهی زنجیره تولید و اصلاح سیاست های اقتصاد تولید و بازار از مهمترین راهبردهای توسعه بخش کشاورزی است .

درحوزه منابع طبیعی و مدیریت جنگل ها، مراتع و کنترل پدیده بیابانزایی عرصه های طبیعی کشور علیرغم گستردگی و ظرفیت های بسیار عظیم ، بعنوان منابع پایه متضمن پایداری اکولوژیکی (تولید اکسیژن ، حفاظت از منابع آب ، خاک و …) و زیست محیطی ، متاسفانه در مدیریت منابع بویژه از حیث حفاظت ، اصلاح ، احیاء ، توسعه و بهره برداری با فشار مضاعف و خارج از توان، شاهد سیر قهقرا در وضعیت و ظرفیت های اکولوژیکی این منابع و بالغ بر ۲ میلیارد تن در سال فرسایش    آ بی و بادی خاک ، کاهش شدید تنوع زیستی و تهدید انقراض برخی از ظرفیت های بی بدیل فون و فلور و تهدید همه جانیه پدیده بیابانزایی هستیم که یقینا مدیریت وپایداری توسعه، نیازمند تحول بنیادین در نگاه به سیاست ها، برنامه ها ، حمایت ها ، ساختارها و … و نیز مهندسی مجدد و باز تعریف نقش بهره برداران در اعمال مدیریت بر عرصه های مذکور،  بویژه از حیث  حفاظت و  بهره برداری است تغییر کاربری غیراصولی ، بهره برداری مضاعف ، عدم تعادل بین تعداد دام و ظرفیت مراتع ، عدم مشارکت عملی  بهره برداران در حفاظت ، اصلاح ، احیا و توسعه ، توجه تک بعدی به ارزش های آن صرفا از منظر چوب و علوفه و نه ارزش های واقعی منابع مذکور در اقتصاد ملی، از چالش های اساسی این حوزه محسوب می گردد که نیازمند اصلاح نگرش ها و  تحول همه جانبه در همه ابعاد سیاستگذاری ، برنامه ریزی و اجرایی است که در تحقق این مهم ممیزی بهنگام و کنترول مستمرپروانه های چرا و حمایت از اجرا طرح های مرتعداری، آبخیزداری ، حفاظت خاک ، مقابله با بیابانزایی و کمک به مهار کانون های گرد وغبار با مشارکت بهره برداران جزء اولویت های اساسی این  حوزه محسوب می گردد.

رشد جمعیت و اتکاء ۶۳ درصدی آب شرب و ۶۰ درصدی آب کشاورزی به آب های زیرزمینی از یک سو و از سوی دیگر طی ۵۰ سال اخیر، کاهش ۲/۱ میلیمتر در سال بارش ، افزایش ۱۰ میلیمتر در سال تبخیر و تعرق پتانسیل و افزایش ۳/۰ درجه سانتیگراد دما در هر ده سال ، حفر ۱۲۰ هزار حلقه چاه های غیر مجاز و توسعه نامتوازن منابع مصرف که سبب کسری سالانه ۶/۵ میلیارد متر مکعبی مخزن آبخوان های آبرفتی کشور ، افت تجمعی حدود ۲۰ متری سطح آب  ، ممنوعه شدن ۷۵ درصد مساحت کشور ، کاهش ۸۰ درصدی سرانه آب کشور و ایجاد وضعیت بحرانی و تهدید جدی و همه جانبه برای پایداری کانون های جمعیتی ، امنیت غذایی و حتی زیرساخت ها و زیربنای کشور (بعلت بروز پدیده غیر قابل تجدید فرونشست دشت ها) شده است ، اصلاح الگوی مصرف ، مدیریت یکپارچه و هماهنگ منابع آب در هر حوضه آبریز ، بازمهندسی برنامه های توسعه و تولید بر مبنای آمایش سرزمین و پتانسیل های آبی مناطق، حذف بخشی نگری و اعمال نگاه سیاسی در مدیریت آب ، ممانعت از توسعه بی رویه   برداشت از منابع آب توام با بازسازی و بهبود شرایط کمی و کیفی موجود با رعایت اصول و مبانی توسعه پایداردر قالب استقرار حکمرانی موثر و مقتدر بمنظور صیانت کمی و کیفی آب برای همه نسل ها،  از مهمترین اصول اجتنباب ناپذیر ساماندهی مدیریت منابع آب کشور محسوب می گردد.

اگر محیط زیست را شامل؛ منابع طبیعی تجدیدپذیر و غیرقابل تجدید ، کلیه موجودات زنده و محیط مصنوعی ساخت دست بشر، مناظر و چشم اندازها تعریف کنیم، بعلت دخالت و بهره وری نامعقول انسان از طبیعت پیرامون خود ، امروز بحران زیست محیطی یکی از مسائل جدی و قابل تامل جهانی است آلودگی روزافزون آب ، هوا، غذا و … چشم انداز  بشر و کره مسکونی را باچالش جدی مواجه کرده است .

رتبه ۱۱۴ کشور در عملکرد محیط زیستی ، رتبه ۱۰۸ در سرانه ظرفیت زیستی ، رتبه ۹ در شاخص سرانه انتشار co2،  ۲۳ استان متاثر از  ریزگرد ، افزایش تصاعدی سرانه انتشار گازهای گلخانه ای ناشی از مصرف سوخت های فسیلی ، عدم توجه جدی و موثر به کنترل آلاینده ها ی سرطانزا ، الگوی نامناسب تولید ومصرف ، ضعف تکنولوژی تولید ، عدم اجرای طرح آمایش سرزمین ،  استمرار واردات آلاینده هایی همچون آزبست و … در کنار وضعیت نابهنجار آلودگی آب رودخانه ها سفره های آب زیر زمینی و … ، آلودگی ناشی از پسماند و زباله ها و فاضلابها ، پسابهای خانگی ، شهری ، صنعتی ، کشاورزی ، صنایع آلاینده ، مصرف بی رویه کودها و سموم شیمیایی و … سبب آلودگی مستمر و فزاینده هوا ، آّ ب و خاک و غذا شده و عملا پایداری محیط زیست انسانی و طبیعی را با چالش جدی مواجه نموده است که یقینا ساماندهی این مهم در هر یک از ابعاد زیستی نیازمند برنامه ای عالمانه و مبتنی بر آخرین دستاوردهای روز جهان و نیز عزمی جدی و حمایتی همه جانبه برای اجرا است .

دیدگاه شما